Pierwsza prezentacja wskrzeszonego fortepianu Chopina

Koncert

Program:

Film dokumentalny na temat powstania kopii fortepianu Buchholtza

Karol Kurpiński Fuga i koda B-dur (na temat „Jeszcze Polska nie zginęła”)

Karol Kurpiński Bitwa pod Możajskiem („Wielka symfonia, bitwę wyobrażająca”)

Fryderyk Chopin Koncert fortepianowy f-moll op. 21 

Wykonawcy:

Krzysztof Książek – fortepian historyczny
Collegium 1704
Václav Luks – dyrygent

I znów widzę, acz dymem oślepian,
Jak przez ganku kolumny
Sprzęt podobny do trumny
Wydźwigają… runął… runął… – Twój fortepian!

(…)

Ten!… co Polskę głosił, od zenitu
Wszechdoskonałości Dziejów
Wziętą, hymnem zachwytu,
Polskę – przemienionych kołodziejów;
Ten sam – runął –na bruki z granitu!

Lecz Ty – lecz ja? Uderzmy w sądne pienie,
Nawołując: „Ciesz się, późny wnuku!
Jękły – głuche kamienie:
Ideał – sięgnął bruku –”.

Cyprian Kamil Norwid Fortepian Chopina

 

19 września 1863 roku ideał sięgnął bruku. Chopin nie żył już od 14 lat, Buchholtz od 26. Gdyby żyli, ten symboliczny moment byłby bolesny dla nich obu. W tamtą wrześniową sobotę 1863 roku w odwecie za zamach, zresztą nieudany, na carskiego namiestnika hrabiego Fiodora Berga, carscy żołnierze splądrowali i obrabowali Pałac Zamoyskich przy Nowym Świecie 67. Ofiarą barbarzyństwa padło również mieszkanie numer 69 należące do państwa Barcińskich… Pół wieku wcześniej, około roku 1815, dyplomowany organomistrz Fryderyk Buchholtz otworzył w Warszawie zakład produkujący fortepiany. Jego pierwsza siedziba mieściła się w budynku przy ul. Mazowieckiej 1352. W sklepie fabrycznym przy Mazowieckiej stałym bywalcem był Fryderyk Chopin. Przychodził często, namiętnie wypróbowywał kolejne instrumenty, dużo wybrzydzał. W 1830 roku Buchholtz zrealizował zamówienie wybrednego młodego pianisty, konstruując dla niego nowoczesny fortepian na wzór wiedeńskiego Streichera. Instrument stanął w salonie państwa Chopinów przy Krakowskim Przedmieściu 5. „Dobrze się na nim gra” – pisał w jednym z listów kompozytor i rzeczywiście z fortepianu Buchholtza korzystał często, a tamten okres był czasem jego pierwszych wielkich sukcesów kompozytorskich. Wtedy powstał słynny Koncert fortepianowy f-moll. 2 listopada 1830 roku Chopin wyjechał z Warszawy, trzy dni później na zawsze opuścił ojczyznę. Fortepian Chopina zakupiony w zakładzie Fryderyka Buchholtza otrzymała od brata Izabella Barcińska z domu Chopin. We wrześniu 1863 roku carscy żołnierze w odwecie za zamach splądrowali Pałac Zamoyskich przy Nowym Świecie. Z mieszkania numer 69 należącego do państwa Barcińskich wyrzucili przez okno fortepian. Fortepian Fryderyka Chopina sygnowany nazwiskiem Fryderyka Buchholtza. 19 września 1863 roku instrument, na którym komponował i grał Chopin roztrzaskał się o warszawski bruk.

Na instrumencie firmy Buchholtz, cenionej za znakomite rzemiosło, nastoletni Chopin tworzył swoje pierwsze wielkie kompozycje, w jego brzmieniu słyszał po raz pierwszy własne utwory – w tym także oba Koncerty fortepianowe. Do dnia dzisiejszego zachowały się jedynie pojedyncze instrumenty tej marki – wszystkie w stanie uniemożliwiającym ich wskrzeszenie. Korzystając z dostępnych pierwowzorów, Narodowy Instytut Fryderyka Chopina, opiekun dziedzictwa Chopinowskiego, posiadający w swoich zbiorach kolekcję instrumentów współczesnych kompozytorowi, zamówił kopię fortepianu Buchholtza; tworzy ją Paul McNulty, jeden z najlepszych dziś budowniczych fortepianów historycznych na świecie. Prawie dwa wieki po prawykonaniu Koncertu fortepianowego f-moll, który 17 marca 1829 roku w Teatrze Narodowym na Placu Krasińskich właśnie na Buchholtzu zagrał sam kompozytor, utwór ten zabrzmi ponownie na kopii tego instrumentu. Po raz pierwszy we współczesności usłyszymy dźwięk fortepianu, który zajmował tak ważne miejsce w muzycznej wyobraźni Chopina. Będzie to jednocześnie symboliczne przywołanie wieczoru, który dla Polaków XIX-wiecznej Warszawy był czymś daleko więcej, niż wyjątkowym przeżyciem artystycznym.

Sponsorzy

  • Mecenas Teatru Wielkiego - Opery Narodowej

  • Partnerzy Teatru Wielkiego - Opery Narodowej

  • Patroni medialni Teatru Wielkiego - Opery Narodowej