Straszny
dwór

Stanisław Moniuszko

  • Akt I

    40 min

  • Przerwa

    ok. 20 min

  • Akt II

    40 min

  • Przerwa

    ok. 20 min

  • Akt III i IV

    1 h 10 min

Czas trwania: ok. 3 h 15 min

Opera w czterech aktach
Libretto: Jan Chęciński
Prapremiera: 28.09.1865, Teatr Wielki, Warszawa
Premiera tej inscenizacji: 8.11.2015, TW-ON
Oryginalna polska wersja językowa z angielskimi napisami

„Mam problem z Moniuszką, bo stworzył dzieło uznane za narodowe, w którym dwóch młodych facetów boi się zegara z kurantem” – pisał Tomasz Cyz. Dodajmy, że wedle słów libretta mężczyzna – Polak „ma być odważny jako lew, dla swej ziemi macierzystej na skinienie oddać krew”. Pisany ku pokrzepieniu serc Straszny dwór bywał w dziejach zaiste strasznym tworem, kiedy reżyserom brakowało dystansu, by wznieść się ponad patriotyczno-przaśną cepeliadę lub grottgerowsko-żałobne imaginarium w tle. Na szczęście za sprawą Davida Pountneya spoglądamy na klejnocik naszej opery oczyma artysty z innego kręgu kulturowego, a przede wszystkim spoza naszej zaklętej strefy mitów narodowych. Reżyser przeniósł akcję w początkowe lata Drugiej Rzeczypospolitej, czym mityczność spotęgował, ale i paradoksalnie rozbroił. Idylliczny dworek jako ostoja domowego ogniska i idealizowana, szczególnie przez prawicową myśl historyczną, Polska międzywojnia są tu scenerią pysznej komedii mrużącej oko do tak zwanej polskości (w obłędzie). Pountney daje nam wszystko, do czego nam się cni w wersji zdekonstruowanej scenograficznie, ożywia także obrazy, poza Kossakowskim Cudem nad Wisłą są to rokokowe wizje pór roku i klasycystyczne alegorie.

Obsada

Realizatorzy

Chór i Orkiestra Teatru Wielkiego - Opery Narodowej
Polski Balet Narodowy


Streszczenie

  • ,

    Akt I

    Dwaj bracia, Stefan i Zbigniew, żegnają się ze swymi towarzyszami z wojska. Przysięgają uroczyście, że na zawsze pozostaną kawalerami, po to, by sprawy domowe nie przeszkodziły im stanąć w obronie ojczyzny, gdyby zaszła taka potrzeba (chór i duet). 

    Tymczasem w ich wiejskiej posiadłości służba przygotowuje się na powrót braci (chór) i ich wiernego towarzysza Macieja. Trzej mężczyźni z nostalgią wspominają swój dom rodzinny z dziecięcych lat (trio). Przybywa ich stryjenka, Cześnikowa, znana wszystkim swatka. Snuje ona plany małżeńskie dla swych siostrzeńców (trio), ale młodzieńcy opierają się – wolą uporządkować sprawy majątkowe dworku, zbierając zaległe długi. Ciotka wpada w przerażenie, słysząc, że zamierzają jechać w tym celu do Kalinowa – do dworu, w którym według niej straszy. Niezrażeni bracia z towarzyszem wyruszają w drogę (finał).

  • ,

    Akt II

    Sylwester w Kalinowie w dworze Miecznika. Grupa młodych dziewcząt, w tym jego córki Hanna i Jadwiga, przygotowują atrakcje na tradycyjne przyjęcie noworoczne. Umilają sobie czas wróżbami (chór żeński i dumka).

    Damazy, prawnik z zamiłowaniem do francuskiej mody, zaleca się do jednej z sióstr (duet), ale z wróżb wychodzi, że przeznaczeniem obu dziewcząt jest wyjść za mąż za żołnierzy (kwartet). Miecznik opisuje swojego wymarzonego zięcia: polskiego obywatela i patriotę cechującego się odwagą i szlachetnością (Aria z polonezem).

     

    Tymczasem Cześnikowa, której udaje się dotrzeć do Kalinowa przed siostrzeńcami, stara się zmniejszyć zainteresowanie młodymi braćmi, opisując ich jako słabych i zniewieściałych. Hanna i Jadwiga postanawiają ukarać ich za niegodne tchórzostwo. Klucznik Skołuba przybywa wraz z myśliwymi. Przekonany jest, że ustrzelił właśnie dzika, ale okazuje się, że w tym samym momencie zwierzę zostało trafione kulą wystrzeloną przez nieznajomego z przejeżdżającej karety. Nie wiadomo, komu przypadnie zdobycz. Miecznik wita Zbigniewa i Stefana jako synów swego najlepszego przyjaciela. Okazuje się, że to Maciej wystrzelił drugą kulę, co prowadzi do głośnej dysputy ze Skołubą. Miecznik ogłasza, że pierwszy toast na przyjęciu noworocznym wzniesie za ojca Stefana i Zbigniewa (finał).

  • ,

    Akt III

    Pokój w wieży w dworze kalinowskim, w nim stary zegar i obrazy na ścianach. Maciej jest przerażony, gdy Skołuba ostrzega go przed widziadłami, które rzekomo nawiedzają wieżę (aria). Tymczasem córki Miecznika skryły się za obrazami. Maciejowi wszystko wokół zdaje się być sprawką widm. Zbigniew i Stefan starają się go uspokoić, według nich stary żołnierz pokazuje swą odwagę jedynie na polu bitwy, a to, że widzi wszędzie duchy spowodowane jest nadmiarem wina.

    W świetle księżyca wizja pięknych oczu Hanny nawiedza Stefana, jednak przypomina on sobie o przysiędze, którą złożył. Zegar wybija północ, wygrywając melodię, którą kiedyś zwykł śpiewać jego ojciec (Aria z kurantem). Zbigniew także nie może zasnąć – w końcu bracia przyznają, że się zakochali: Stefan w Hannie, a Zbigniew w Jadwidze. Obie dziewczyny ukryte za obrazami potajemnie obserwują ich wyznania (duet i kwartet).

    Damazy schował się w starym zegarze z zamiarem nastraszenia gości. Jednak Maciej go demaskuje, dlatego zmuszony jest gęsto się tłumaczyć. Nadal starając się pozbyć niechcianych gości, Damazy opowiada historię, jak to kalinowski dwór zbudowany został z pieniędzy pozyskanych za zdradę, przez co ciąży na nim klątwa. Oburzeni tą informacją bracia decydują się natychmiast wyjechać (finał).

     

     

  • ,

    Akt IV

    Hanna jest zła. Myśli, że bracia okazali się tchórzami. Twierdzi, że nie widzi konfliktu między małżeństwem a powinnością wobec ojczyzny (aria). Damazy donosi, że bracia boją się duchów, w związku z czym zamierzają natychmiast odjechać. Miecznik wpada we wściekłość. Oskarża młodzieńców o tchórzostwo i chociaż milczą oni taktownie, Maciej decyduje się ujawnić skandaliczne oszczerstwo Damazego. Miecznik z oburzeniem dementuje całą historię i przekonuje braci, by zostali.

    W oddali słychać dzwonki. Nadjeżdża kulig z gośćmi a razem z nimi Damazy w przebraniu. Zostaje on jednak zdemaskowany; Miecznik domaga się wyjaśnienia fałszywych oskarżeń. Damazy podejmuje ostatnią próbę zdobycia jednej z sióstr, ale bracia wreszcie zdają sobie sprawę, że muszą podążyć za głosem serca. Przed przyjęciem ich oświadczyn, Miecznik ujawnia prawdziwy powód „strasznej” reputacji dworu (finał).

Sponsorzy

  • Mecenas Teatru Wielkiego - Opery Narodowej

  • Partnerzy Akademii Operowej

  • Partnerzy Teatru Wielkiego - Opery Narodowej

  • Patroni medialni