Co musiały czuć dzieci, uprowadzone w imię czyjejś wojny, które po miesiącach w niewoli wróciły do rodziców?
Jak pokazać ich doświadczenie?
To pytanie postawili sobie artyści Yarema Malashchuk i Roman Khimei, autorzy instalacji You Shouldn’t Have to See This (Nigdy nie powinniście tego zobaczyć), która po światowych sukcesach – w tym na 60. Biennale w Wenecji – eksponowana będzie w Galerii Opera w Teatrze Wielkim - Operze Narodowej.
Instalacja opowiada o ukraińskich dzieciach należących do nielicznej grupy tych, które udało się uratować z rosyjskiej niewoli.
Szacuje się, że od początku pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę w 2022 roku porwanych zostało od 200 do 700 tysięcy dzieci, a w wyniku akcji ratunkowych udało się odnaleźć niespełna 2 tysiące z nich.
Kijowscy artyści podejmują odważne działanie, przekraczając granicę intymności i filmując uratowane dzieci podczas snu. Przyglądanie się przez soczewkę kamery tym niewinnym, a już tak bardzo doświadczonym przez los istotom, daje poczucie prawdziwego, ludzkiego połączenia z ich historią, a zarazem prowokuje do pytania o nasze prawo do podglądania.
Malashchuk i Khimei świadomie balansują na tej gra nicy stosowności, zapraszając widza do obcowania z pewnym dyskomfortem, wywołanym świadomością, że bohaterowie wystawy to tylko część z tragicznie zaginionych dzieci, pozostających wciąż z dala od domu. Jednocześnie oglądający rozumieją, jak kruchy jest spokój śpiących dzieci, pozostających wciąż w większości w kraju ogarniętym wojną. „Cisza pozwala nam ujrzeć to, co zwykle się wymyka” – mówią twórcy ekspozycji.
Wystawa koresponduje z premierą opery Matki Chersonia Maxima Kolomiietsa opowiadającej o współczesnych kobietach, które podejmują wyzwanie odzyskania odebranych im dzieci. Opera dotyczy teraźniejszości, ale pobrzmiewają w niej echa mitów o Demeter i Korze, o Hekabe i Kasandrze, ukazując uniwersalny wymiar tej historii.
Ten wizualno-muzyczny dwugłos przybliża nam tragedię rodzin i dzieci, które w politycznym i wojennym chaosie muszą walczyć o podstawowe, pierwotne prawo do istnienia jako wspólnota i bycia razem. Opowiada o cywilach, którzy nie mieli wpływu na wybuch wojny, a codziennie muszą mierzyć się z jej strasznymi konsekwencjami.
Sześciokanałowa instalacja wideo odtwarzana na ekranach LED w pętli, czas trwania: 7’30’
Udostępnione za zgodą artystów
Praca powstała przy wsparciu Biura Prezydenta Ukrainy, PinchukArtCentre oraz organizacji Save Ukraine
Kurator wystawy: Marcin Fedisz
''