Strauss, Mahler, Morawski-Dąbrowa

Zestawienie pieśni Richarda Straussa, Gustava Mahlera i Eugeniusza Morawskiego-Dąbrowy tworzy spójny, choć wielowymiarowy portret muzyki przełomu wieków, w której pieśń artystyczna ewoluowała z kameralnej formy w stronę potężnego, nasyconego psychologizmem poematu. 

Wspólnym mianownikiem dla tej trójki jest przede wszystkim zakorzenienie w późnoromantycznej estetyce, charakteryzującej się gęstą fakturą, śmiałą chromatyką i dążeniem do wyrażenia stanów ludzkiej duszy. Podczas gdy Strauss wnosi do tego dialogu zmysłowość, blask i niemal malarską umiejętność oddawania afektów, Mahler kontrapunktuje go metafizycznym niepokojem oraz bolesnym rozdarciem między ludową prostotą a egzystencjalnym lękiem przed przemijaniem. 

W ten nurt idealnie wpisuje się twórczość Morawskiego-Dąbrowy – postaci niesłusznie zapomnianej, a będącej polskim odpowiednikiem europejskiego modernizmu. Jego pieśni, nasycone mrocznym symbolizmem i niemal orkiestrowym rozmachem partii fortepianu, wykazują uderzające pokrewieństwo z gęstą harmonią Straussa oraz tragizmem Mahlera. 

U wszystkich trzech kompozytorów instrument towarzyszący przestaje być tylko tłem, stając się równorzędnym narratorem, który dopowiada to, co niewyrażalne w tekście literackim. Dzięki temu ich wspólna prezentacja na jednym koncercie pozwala prześledzić, jak różnymi drogami – od monachijskiej ekstazy, przez wiedeńską ironię, aż po parysko-warszawski dekadentyzm – muzyka dążyła do uchwycenia ducha nowej epoki.