Sen Nocy
Letniej

Premiera "Snu nocy letniej" w Teatrze Wielkim

John Neumeier to jeden z najważniejszych współczesnych choreografów baletowych. W Teatrze Wielkim-Operze Narodowej wystawia "Sen nocy letniej"

Z dzieciństwa pamięta jak ojciec, kapitan, zabierał go na statek, a mama w każde Boże Narodzenie prowadzała na pasterkę do polskiego kościoła w Milwaukee. 

Urodził się i wychował w USA, ale to z Europą związał swoje zawodowe życie. John Neumeier uczył się rysunku, i to miała być jego droga artystyczna. Kiedy jednak zainteresował się tańcem, zdecydował, że chce malować ruchome obrazy. - Choreografia to nie ustawienie kroków, tylko tworzenie unikalnego świata - mówił w jednym z wywiadów.

Znamy go głównie jako odnowiciela baletowej klasyki. Wystawiał spektakle z romantycznego repertuaru, m.in. "Jezioro łabędzie", "Śpiącą królewnę", ale starał się tchnąć w nie współczesnego ducha. Mniej zależało mu na perfekcji wykonania, więcej na wypowiedzi podejmującej temat ludzkich uczuć i relacji. 

Tancerze występują na pointach także w jego spektaklach inspirowanych klasyką literatury. Wielokrotnie sięgał po twórczość Williama Szekspira, wystawił także "Damę kameliową" czy "Króla Artura". - Oczywiście, kiedy wystawiamy np. "Otella", nie jest to dokładnie dramat Szekspira, ponieważ nie używamy słów. Książka nie jest przepisem, który linijka po linijce odwzorujemy na scenie. Tak jak języka nie przekłada się dosłownie, tak samo jednej dziedziny sztuki nie da się odwzorować w drugiej - tłumaczył. 

Choreografia do "Snu nocy letniej" uważana jest za jedno z najpiękniejszych jego przedstawień. W koncepcji Neumeiera Hipolita we śnie utożsamia się z Tytanią, a w Oberonie widzi Tezeusza. Historię miłosnych pomyłek choreograf opowiada, wykorzystując różnorodną muzykę. Bohaterom arystokratycznym towarzyszą dźwięki Ligetiego, scenom bajkowym - kompozycje Mendelssohna, a rzemieślnikom i ludowi - melodie katarynek. 

"Sen..." wprowadzony został do repertuaru Opery Paryskiej, Wiedeńskiej, Teatru Bolszoj w Moskwie oraz królewskich zespołów baletowych w Kopenhadze i Sztokholmie. Pierwotnie przygotowany był dla Hamburg Ballett. Tancerz został dyrektorem grupy, mając 31 lat i do dziś ją prowadzi. Przygotowywał dla nich duże, narracyjne balety, często nawet dwa tytuły w sezonie. Zespół stał się pod jego przywództwem jedną z czołowych formacji baletowych niemieckiej sceny tanecznej i wkrótce uzyskał szerokie międzynarodowe uznanie. Występował gościnnie w 30 krajach świata, Warszawę odwiedził w 1979 roku.

John Neumeier przez 40 lat działalności zbudował w Hamburgu prawdziwe taneczne imperium. „To nie jest miasto artystyczne, należy do bankierów, bogactwa, dyskretnego bogactwa. Trzeba stoczyć walkę, żeby zdobyć wsparcie finansowe. Może jestem dyrektorem tak długo, bo tyle właśnie potrzeba, żeby osiągnąć to, na czym mi zależało? - opowiadał w wywiadzie dla »The Australian «”. Miasto ufundowało mu Centrum Baletowe wyposażone w dziewięć sal i internat dla ponad trzydziestu uczniów Szkoły Baletu Hamburskiego. Obecnie większość składu baletu to tancerze wychowani przez tę szkołę. W 2006 roku powołał Fundację Johna Neumeiera dla zabezpieczenia ogromnej kolekcji bezcennych obiektów związanych z historią tańca i baletu. Znajdują się w niej m.in.: telegram wysłany przez Wacława Niżyńskiego z hotelu Savoy, informujący o sukcesie sezonu Baletów Rosyjskich, buty należące do Anny Pawłowej, Rudolfa Nurejewa, są rzeczy związane z Izadorą Duncan, a pomiędzy dokumentami - menu przygotowane na ślub Niżyńskiego. 

John Neumeier: - Zbieram pamiątki, bo to pomaga zrozumieć, że relacje między ludźmi, do których należały, były takie same jak nas współcześnie. Fascynują mnie, lubię je mieć wokół siebie, ale uważam, że tak jak tradycja ważne są również nowe dzieła. Wierzę, że balet żyje tylko wtedy, gdy patrzy w przyszłość.

Teatr Wielki-Opera Narodowa, "Sen nocy letniej", choreografia i koncepcja świateł: John Neumeier,muzyka: Felix Mendelssohn-Bartholdy, György Ligeti oraz tradycyjna muzyka katarynkowa, dyrygent: Łukasz Borowicz, scenografia i kostiumy: Jürgen Rose. Występują: Dagmara Dryl, Yuka Ebihara, Adam Kozal, Paweł Koncewoj, Marta Fiedler, Aleksandra Liashenko, Sergey Popov, Viktor Banka, Bartosz Anczykowski, tancerze Polskiego Baletu Narodowego, Orkiestra Teatru Wielkiego - Opery Narodowej, uczennice Ogólnokształcącej Szkoły Baletowej im. Romana Turczynowicza i statyści. Premiera w piątek (15 marca), godz. 19. 

Taniec o trzech smakach

Warszawski „Sen nocy letniej” to fajerwerk inwencji Johna Neumeiera oraz świetnej formy polskiego zespołu.

Zaczyna się „Sen nocy letniej" w Operze Narodowej jak klasyczny balet. Hipolita, której towarzyszą dworki tańczące na pointach, szykuje się do ślubu z księciem Tezeuszem. Już wszakże po chwili elementy układanki ze znanej konwencji przestają do siebie pasować. Helena – krótkowidz w okularkach – ciągle się o coś potyka, a Demetriusz, którego kocha, jest żołnierzem, zadziornym kogucikiem, a nie romantycznym kochankiem.

Także druga para bohaterów szekspirowskiej komedii uległa przemianie. Lizander stał się przystojnym ogrodnikiem, a Hermia to panna pochodząca z wyższych sfer, wielka miłośniczka romansów, dlatego mogła zakochać się w kimś z niskiego stanu. I z każdą kolejną sceną John Neumeier dokonuje coraz ostrzejszej dekonstrukcji tradycyjnej formy. Gdy akcja przenosi się do krainy elfów, rezygnuje z konwencjonalnej muzyki Mendelssohna na rzecz elektroniki Ligetiego. Zmienia także choreograficzny styl na taniec współczesny, choć wywiedziony z klasyki, która dla Neumeiera jest baletowym abecadłem.

Do tego zaskakującego połączenia choreograf dodał trzeci smakowity kąsek: taniec charakterystyczny z elementami cyrkowej klaunady. Tak scharakteryzował Spodka z kompanami. A kiedy wreszcie akcja znalazła swój happy end i rozpoczyna się klasyczna defilada baletowa, którą powinno zwieńczyć popisowe pas de deux, Neumeier znów łamie konwencję. Wprowadza zabawne widowisko przygotowane przez rzemieślników na cześć młodej pary, odtańczone do przebojów z „Traviaty" granych na starej katarynce.

Ten spektakl to wzorcowe przełożenie na język tańca szekspirowskiego tekstu. Angielski dramaturg kusił wielu choreografów, by wspomnieć różne wersje „Romea i Julii", uwspółcześnianego „Otella" czy klasyczne już „Poskromienie złośnicy" Johna Cranko. Sam Neumeier zrealizował kiedyś też spektakl na kanwie „Hamleta", ale to w „Śnie nocy letniej" pokazał, że bez słów można pokazać wszystko, co wymyślił Szekspir.

Podstawowym wszakże warunkiem sukcesu jest bogactwo języka choreograficznego, ale inwencja Neumeiera jest wprost niewyczerpana. W jego ponaddwugodzinnym spektaklu nie ma momentów przestoju, on jest bowiem także rasowym artystą teatru, który prowadzi akcję na wielu planach, każdemu na scenie przypisując określone zadania, nawet wówczas, gdy nie musi tańczyć.

Liczący ponad 35 lat „Sen nocy letniej" Neumeiera, a wystawiony teraz w Warszawie, to widowisko wciąż świeże, co także jest zasługą Polskiego Baletu Narodowego. Dysponuje on taką liczbą solistów, że mógł podjąć się przygotowania wielkiego widowiska. Każda z trzech zakochanych par zasługuje na wyróżnienie: Yuka Ebihara i Wladimir Jaroszenko (Hipolita i Tezeusz), Aleksandra Liaszenko i Maksim Wojtiul (Helena i Demetriusz), Marta Fiedler i Jarosław Zaniewicz (Hermia i Lizander). Świetnie wypadli w trudnych rolach Puka – Patryk Walczak, oraz miechownika Fujara w kobiecym przebraniu Tysbe – Paweł Koncewoj.

O kondycji Polskiego Baletu Narodowego świadczy także precyzja scen zbiorowych, w których cały zespół prezentuje wyrównany poziom. A choreograf mógł pozwolić sobie na luksus doboru tancerzy, by pasowali do siebie warunkami zewnętrznymi. To również ma wpływ na ostateczny efekt.

Rzeczpospolita