JOHANNES BRAHMS / EDWARD ELGAR

PROGRAM

JOHANNES BRAHMS
II Koncert fortepianowy

EDWARD ELGAR
Wariacje „Enigma” 

WYKONAWCY

Dyrygent MARK WIGGLESWORTH
Fortepian BORIS GILTBURG

Orkiestra Teatru Wielkiego - Opery Narodowej

Niełatwo jest osiągnąć światowy sukces jako kompozytor i pozostać skromnym, wrażliwym człowiekiem. Potrzeba wiele spokoju wewnętrznego, aby pozostać sobą i nie dać się porwać rozrywkom, dostatkom i przyjemnościom. Taki spokój mieli w sobie dwaj kompozytorzy, których ogromna sława nie tylko nie zmieniła, ale nawet wzmocniła ich relacje z bliskimi – Johannes Brahms i Edward Elgar. Chętnie dawali temu wyraz – Brahms w korespondencji z przyjaciółmi, którym opisywał proces twórczy II Koncertu fortepianowego B-dur op. 83, a Elgar – w muzycznych parodiach znajomych muzyków zawartych w Wariacjach „Enigma” op. 36.

Napisałem malutki, malutki Koncert fortepianowy z malutkim, maleńkim skrawkiem scherza. Jest w tonacji B-dur i obawiam się, że wycisnąłem to wymię, które zawsze dawało tyle mleka, zbyt mocno i energicznie.

Tak Brahms opisywał powstanie jednego ze swoich największych dzieł w liście do Elisabeth von Herzogenberg 7 lipca 1881 roku. Oczywiście, jego skromność była przesadzona – II Koncert fortepianowy przyjął imponujące rozmiary i dziś stanowi wzorowe osiągnięcie muzyki romantyzmu. Wymóg przejmującego, wirtuozowskiego popisu został tu postawiony zarówno soliście, jak i całej orkiestrze. Jego pierwsi wykonawcy, muzycy orkiestry Filharmonii w Budapeszcie pod batutą Alexandra Erkela, towarzyszyli samemu kompozytorowi w roli solisty podczas pierwszego wykonania 9 listopada 1881 roku. Teraz próby połączenia obecnych w utworze żywiołów: komizmu z dramatyzmem, intymności z popisem artystycznym i intymności z sukcesem twórczym podejmie się zwycięzca Międzynarodowego Konkursu Muzycznego im. Królowej Elżbiety Belgijskiej z 2013 roku, pianista Boris Giltburg, Towarzyszyć mu będzie orkiestra Teatru Wielkiego – Opery Narodowej pod kierownictwem Marka Wiggleswortha. 

Nie mniejsze wyzwania interpretacyjne stawiają Wariacje „Enigma” Edwarda Elgara, których pierwsze wykonanie 19 czerwca 1899 roku w londyńskim St James Hall wywołało euforię publiczności. Ten zróżnicowany, świetnie zinstrumentowany cykl przedstawia znajomych kompozytora w dość mroczny, czasem zabawny, a momentami wręcz patetyczny sposób. Jak pisał kompozytor w liście do Augusta Jaegera 24 października 1898 roku:

Wariacje bardzo mnie rozbawiły, bo zatytułowałem je pseudonimami moich wyjątkowych przyjaciół – ty jesteś Nimrodem. To znaczy, każda z wariacji prezentuje nową twarz z „kompanii”.

Nie powinno dziwić, że wariacja nr 9, zatytułowana właśnie Nimrod, jest jedną z najsłynniejszych części tego cyklu, choć jeszcze ciekawsza wydaje się masywna, majestatyczna wariacja nr 11, w której „oznaczony” został organista George Sinclair – a raczej, jak w listach zaznaczył przyjacielski kompozytor, jego buldog Dan.