19 listopada 1825 roku upłynęło 200 lat od uroczystości wmurowania kamienia węgielnego pod budowę Teatru Wielkiego. W budynku, zbudowanego w latach 1825–1833 według projektu włoskiego architekta Antonia Corazziego, nawarstwiła się historia. Setki tysięcy przedstawień, miliony ról i partii. Wystawa jubileuszowa w Teatrze Wielkim – Operze Narodowej, przygotowana przez Muzeum Teatralne jest opowieścią o ludziach, artystycznych wydarzeniach, a także o samym gmachu, który od dwóch stuleci pozostaje świadkiem i bohaterem historii. Opowiadaniu o dziejach Teatru Wielkiego służą starannie wybrane pamiątki z przeszłości oraz artefakty związane ze współczesnym życiem teatru – oryginalne przedmioty, które pomagają naszej wyobraźni „zagospodarować się w przeszłości”. Wybór kilku z nich prezentujemy poniżej.
TEATR WIELKI W WARSZAWIE
1825-1965-2025
WYSTAWA JUBILEUSZOWA
-
ZwińProjektując fasadę warszawskiego Teatru, Antonio Corazzi planował umieścić na niej inskrypcję „Teatr Narodowy”. Jednak po upadku powstania listopadowego władze carskie nie wyraziły na to zgody – uznały bowiem, że określenie „narodowy” ma zbyt patriotyczny wydźwięk. W rezultacie gmach otrzymał nazwę „Teatr Wielki”
-
ZwińW XIX wieku duża popularnością cieszyły się wachlarze reklamowe, stanowiące zarówno praktyczny przedmiot codziennego użytku, jak i elegancką formę promocji. Wykonywano je z papieru, tkaniny lub pergaminu, często bogato zdobiognego i umieszczonego na delikatnym, składanym stelażu. Na powierzchni wachlarzy drukowano wizerunki artystów występujących w danym teatrze. Takie wachlarze rozdawano widzom lub sprzedawano jako pamiątki.
-
Zwiń26 czerwca 1890 roku wykonano pierwsze w Europie i drugie na świecie zdjęcie widowni z publicznością z użyciem mieszaniny wybuchowej.
-
ZwińPo pożarze w sąsiednim Teatru Rozmaitości w 1883 roku podjęto decyzję o generalnej przebudowie starego gmachu Teatru Wielkiego pod koniec XIX w - prace przeprowadzono w latach 1890–1891. W trakcie przebudowy drewnianą konstrukcję zastąpiono nową stalową, unowocześniono mechanikę sceniczną oraz wprowadzonno oświetlenie elektryczne z własnej elektrowni.
Ówczesna prasa pisała: Nowe wnętrze sali w białym kolorze z wielkimi złotemi ornamentacyjami przedstawia się ponętnie i wesoło. Parapet otaczający loże pierwszego piętra - lekki, ażurowy, pozwala oglądać mniej więcej całą figurę pań.
-
Zwiń11 września 1891 roku w Teatrze Wielkim odegrano Prolog autorstwa Mariana Gawalewicza
Orkiestra gra uwerturę Beethovena »Na poświęcenie domu« (»Zur Weihung des Hauses«), z ostatniemi jej dźwiękami kurtyna idzie w górę i odsłania scenę zupełnie zaciemnioną; przez mglistą zasłonę widać tylko na wzniesionym ołtarzu dużą płonącą czarę ofiarniczą; po chwili nad ołtarzem zjawia się Muza, oświetlona z góry rzuconym blaskiem, tak, aby tylko jej biała postać posągowo odbijała na ciemnem tle dekoracyi) -
ZwińStanisław Moniuszko (1819-1872) kompozytor, dyrygent, pedagog i organizator życia muzycznego, nazywany ojcem polskiej opery narodowej. Twórca takich dzieł jak Halka, Straszny dwór, Hrabina czy Paria, które tworzą fundament polskiego repertuaru operowego. Jako dyrektor i pierwszy kapelmistrz opery warszawskiej od 1858 roku wywarł ogromny wpływ na rozwój Teatru Wielkiego w Warszawie, dając mu wyraźny profil narodowy i podnosząc poziom artystyczny zespołu.
1 stycznia 1858 roku w Teatrze Wielkim odbyła się prapremiera czteroaktowej wersji Halki, która stała się najważniejszym wydarzeniem w dziejach polskiej opery i ugruntowała pozycję kompozytora. Data ta uznawna jest za narodziny opery polskiej. 9 grudnia 1900 roku odbyło się 500. przedstawienie pod batutą Emila Młynarskiego. Do 1935 roku liczba wystawiono tę operę tysiąc razy. W kolejnych latach Moniuszko Przygotowywał tu premiery swoich dzieł, w tym Straszny dwór w 1865 roku, przyjęty entuzjastycznie przez publiczność, choć zdjęty po kilku przedstawieniach przez cenzurę z powodu patriotycznego charakteru. W Teatrze Wielkim miały też miejsce premiery Hrabiny (1860) oraz Verbum nobile (1861).
-
ZwińCesare Trombini (1832–1898) włoski dyrygent, skrzypek i pedagog, który odegrał kluczową rolę w rozwoju życia operowego w Warszawie drugiej połowy XIX wieku. Początkowo kształcił się jako skrzypek, lecz szybko porzucił karierę solisty na rzecz dyrygentury. Po sukcesach we włoskich teatrach przybył do Warszawy w 1873 roku i związał się na stałe z Teatrem Wielkim. Jako dyrektor i kapelmistrz teatru wprowadzał liczne nowości z europejskich scen. Pod jego batutą po raz pierwszy w Warszawie zabrzmiały dzieła Wagnera, a obok licznych oper Verdiego wystawiano także utwory polskich kompozytorów, m.in. Stradiotę Adama Münchheimera oraz Goplanę Władysława Żeleńskiego.
Trombini był dyrygentem o niezwykłym temperamencie, energii i wyczuciu muzycznym. Krytycy podkreślali, że „pałeczka w jego ręku zastępuje ołówek i pędzel” – oddając tym samym jego zdolność do malowania muzycznych nastrojów. W pracy zyskał uznanie zarówno orkiestry i śpiewaków, jak i warszawskiej publiczności. Jego półwieczna działalność artystyczna zostałą uhonorowana przez orkiestrę Teatru Wielkiego pamiątkową batutą. Cesare Trombini zmarł w 1898 roku w Wenecji pozostawiając po sobie trwały ślad w historii polskiej opery i kultury muzycznej.
-
ZwińANDRZEJ KREUTZ-MAJEWSKI (1936 – 2011) wybitny scenograf i malarz. Po ukończeniu w 1959 roku studiów w Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie pracował jako scenograf w Teatrze im. J. Słowackiego w Krakowie. Sławę i uznanie przyniosły mu dekoracje tworzone do spektakli operowych, tworzone od 1961 roku. W 1962 roku na zaproszenie Bohdana Wodiczki zaprojektował dla Opery Warszawskiej scenografie do wieczorów operowo-baletowych z utworami Honeggera, Strawińskiego i Nono, ukazując w nich indywidualność stylu. Od 1967 stale współpracował z Teatrem Wielkim, a także innymi scenami w kraju i zagranicą (głównie w Niemczech oraz Francji, Włoszech, Anglii, Szwajcarii,
Portugalii, Argentynie). Tworzył monumentalne i symboliczne dekoracje o wybitnych walorach malarskich, jak Otello Verdiego (1969), Elektra Straussa (1971), Turandot Pucciniego (1984), Salome Straussa (1993), Norma Belliniego (1992), Raj utracony Pendereckiego (1993). Nabucco Verdiego w scenografii Andrzeja Kreutza-Majewskiego znajduje się w repertuarze Teatru Wielkiego do dziś. -
ZwińO finalizacji projeku kwadrygi opowiadają Waldemar Dąbrowski oraz rzeźbiarz Antoni Pastwa
Pośród licznych pamiątek, które można zobaczyć na wystawie, do najciekawszych należą projekty budynku autorstwa Antonia Corazziego, elementy dawnej dekoracji architektonicznej teatru rzeźbiarza Pawła Malińskiego, oryginalne kostiumy teatralne, należące kiedyś do tak wybitnych artystów, jak Helena Modrzejewska, bracia Reszkowie, Ada Sari czy Jan Kiepura, projekty scenograficzne, batuty, w tym batuta należąca do Stanisława Moniuszki, teatralne pamiątki – wieńce, wachlarze, lornetki, dawne bilety, afisze i programy. Artefaktem symbolicznie odnoszącym się do obchodzonej w tym roku 60. rocznicy odbudowy gmachu jest fragment nadpalonej tkaniny z teatralnej loży Prezydenta RP, znaleziony w ruinach przez bywalczynię Teatru Wielkiego oraz symboliczny klucz otwarcia z inauguracji w listopadzie 1965 roku. Z okresu powojennego wyróżnione zostały prace scenograficzne profesora Andrzeja Majewskiego, które stały się symbolem międzynarodowych kontaktów i spektakularnych produkcji Teatru Wielkiego do roku 2011. Teatr współczesny reprezentują m.in. kostiumy Macieja Zienia, projektowane dla Polskiego Baletu Narodowego pod dyrekcją Krzysztofa Pastora czy też makieta scenografii do spektaklu „Moc przeznaczenia” Mariusza Trelińskiego i Borisa Kudlički. Wystawa ma charakter historyczny, z odniesieniami do współczesności. Eksponaty pochodzą ze zbiorów Muzeum Teatralnego, Muzeum Narodowego w Warszawie, Muzeum Warszawy oraz ze zbiorów prywatnych. Dopełniają je kostiumy i rekwizyty z bieżącego repertuaru Teatru Wielkiego.
Wystawa czynna dla widzów na godzinę przed spektaklem oraz podczas antraktów
