Katia Kabanowa

Opera w siedmiu obrazach z prologiem
Libretto: Leoš Janáček wg Burzy Aleksandra Ostrowskiego
Prapremiera: 23/11/1921, Brno
Premiera: 17/01/2027
Oryginalna czeska wersja językowa z polskimi i angielskimi napisami

Historia Katii Kabanowej może wydać się na pierwszy rzut oka niezwykle prosta. Dziewczyna, niezbyt spełniona w małżeństwie i dręczona przez swoją teściową, wdaje się w romans, następnie zaś pod ciężarem winy wyznaje zdradę mężowi i popełnia samobójstwo. To krótkie streszczenie nie oddaje w pełni psychologicznej złożoności opery.

Leoš Janáček, jeden z najbardziej fascynujących i osobnych twórców przełomu XIX i XX wieku swoje największe sukcesy operowe zaczął odnosić będąc sześćdziesięcioletnim mężczyzną. Większość jego dzieł scenicznych skupia się na nieoczywistych postaciach kobiecych, nie inaczej jest w przypadku Katii Kabanowej. Na powstanie tego dzieła miało spotkanie z Kamilą Stösslovą, które nie przerodziło się w tradycyjny romans, lecz z pewnością w silny sposób zaczęło oddziaływać na Janáčka. Stösslová stałą się muzą kompozytora, Katia zaś jednym z jej muzycznych portretów. Szczęśliwie się złożyło, że Janáček trafił na czeskie tłumaczenie popularnego ówcześnie rosyjskiego dramatu Burza Aleksandra Ostrowskiego, zaraz przed podjęciem pracy nad adaptacją sztuki na libretto kompozytor miał także okazję usłyszeć Madamę Butterfly, której tytułowa bohaterka skojarzyła się mu ze Stösslovą. W ten sposób powstała jedna z najdelikatniejszych postaci w operze XX wieku.

Katia jest kobietą łagodną z natury, niezwykle kruchą, co podkreślone jest także poprzez kontrast z pryncypialną i zaborczą teściową będącą równie ważną postacią w operze.  Nieprzystosowanie tytułowej bohaterki jest głównym tematem dzieła – nie ma w nim postaci jednoznacznie złych, to świat zewnętrzny nie daje żadnemu z bohaterów szansy na rozwinięcie skrzydeł. Katia Kabanowa jest z pewnością jednym z najbardziej pesymistycznych dzieł Janáčka, przepełnionym muzyką o lirycznej sile i wielkiej intensywności, gdyż wypływającej z uczuć bezpośrednio przeżywanych przez kompozytora. Niemniej opera ta nie jest przepełniona jedynie fatalizmem, lecz wypełnia ją empatia w stosunku do tytułowej bohaterki rozdartej między moralnością i pożądaniem. 

W wizji Kornéla Mundruczó, artysty pracującego równie chętnie w operze, w teatrze dramatycznym, jak i w filmie, Katia Kabanowa jest jak najbardziej współczesną historią. Reżyser poszukuje w niej specyficznie lokalnej historii, łącząc ją z postkomunistycznym dziedzictwem Europy Środkowo-Wschodniej, jak i opowieści o świecie, który mimo pozornej otwartości, zdominowany jest przez konieczność dostosowania się do ściśle określonych norm społecznych. 

Chór i Orkiestra Teatru Wielkiego - Opery Narodowej